Paula Rosas
BBC Dünya Servisi
Hamas’ın mali kaynakları karmaşık ve şeffaf değil. Birebir vakitte bu kaynaklar Gazze Şeridi’nin çok ötesine de uzanıyor.
ABD, Avrupa Birliği ve birçok Batı ülkesi tarafından terör örgütü olarak kabul edilen Hamas’ın milletlerarası bankacılık sistemine erişimi bulunmuyor. Mali yapısı üzerinde de 20 yıldan uzun müddettir yaptırımlar bulunuyor.
Buna rağmen Hamas, 7 Ekim’de binlerce roket, insansız hava aracı ve başka ileri teknoloji eseri ekipmanlarla İsrail’e sürpriz bir atak gerçekleştirebildi.
Peki kaynak problemi yok üzere görünen örgüt, finansal olarak nasıl ayakta duruyor?
1987 yılında kurulan İslamcı örgütün, siyasi ve askeri kanatları bulunuyor.
İzzeddin El Kassam Tugayları olarak bilinen silahlı kanat, İsrail’e intihar taarruzlarını da içeren çok sayıda silahlı hareket düzenledi.
Hamas bunun yanında, 2,3 milyondan fazla insanın yaşadığı Gazze Şeridi’ni yönetiyor ve yaklaşık 50 bin vazifelinin maaşlarını ödüyor.
Gelirlerinin bir kısmını Gazze halkından topladığı vergiden elde ediyor. Öteki büyük maddi kaynakları ortasında yakın milletlerarası amaçları olan ülkelerden gelen yardımlar ve hayır kurumları üzerinden gelen takviyeler yer alıyor.
Ancak 7 Ekim saldırısı Hamas’ın gelişmiş askeri donanıma erişimi olduğunu da gösterdi.
İslamcı örgüt, uygulanan yaptırımları aşmak için kripto para ünitelerini kullanıyor ve bu yolla memleketler arası yatırımlara yönelebiliyor.
Katar’ın 2012’deki buyruğu Pir Hamad bin Halife El Sani
Katar’la ilişkiler
Dünyanın en güçlü ülkelerinden biri olan bu küçük Körfez ülkesi, 2007 yılında El Fetih ile yaşanan kanlı kopuş sonrası Türkiye ile birlikte Hamas’ın yanında yer alan birkaç devletten biri oldu.
Katar birebir yıl, İsrail ablukası altındaki Gazze’deki Filistinlilere insani yardım sağlama kararı aldı.
2012 yılında, periyodun Katar Buyruğu Pir Hamad bin Halife El Sani, Hamas idaresindeki Gazze’yi ziyaret eden birinci devlet lideri oldu ve milyonlarca dolarlık yardım kelamı verdi.
Bu yardımlar İsrail’in onayıyla Gazze’ye girebildi.
Katar, Hamas önderlerine konut sahipliği yapmaya da Suriye iç savaşı ile başladı. Şam’daki tarihi “karargahlarından” ayrılmak zorunda kalan Hamas önderlerinin, 2012’de Doha’ya yerleşmesine müsaade veren Katar, örgüte siyasi takviye de sağlamaya başlamış oldu.
Hamas önderi İsmail Haniye ve onun selefi Halid Meşal, tıpkı 2021’de ülkelerine dönene kadar Taliban başkanlarının yaptığı üzere Katar’ın başşehrinde yaşıyor.
Körfez ülkesi, bu konut sahipliği sayesinde Batılı güçlerin terörist olarak gördüğü kümelerle, kimi vakit dolaylı yapılan müzakerelerde kilit bir oyuncu haline geldi.
Geleneksel olarak Mısır’ın üstlendiği Hamas ile İsrail ortasındaki aracılık rolü artık öncelikli olarak Katar tarafından oynanıyor. Bu yeni durum İsrailli rehineler üzerine müzakerelerde açıkça ortaya çıktı.
Aynı vakitte Orta Doğu’daki en büyük ABD askeri varlığına da konut sahipliği yapan Katar, İsrail’in Gazze’ye uyguladığı ablukanın tesirlerini hafifletmek gayesiyle yıllar içinde Filistinlilere milyarlarca dolar insani yardım gönderdi.
Doha bu paranın Hamas için değil Filistinliler için olduğunda ısrar ediyor.
Bu yardımın ne kadar olduğu belirli değil, lakin uzmanlar 2014’ten bu yana 1 ile 2,6 milyar dolar ortasında olduğunu kestirim ediyor. Bu ölçü İsrail ile yapılan savaşlar sonrası Gazze’nin tekrar inşasına yardımcı oldu.
2016 yılında Katar Buyruğu Pir Tamim bin Hamad el Sani, ülkesinin “Gazze’deki kardeşlerinin acılarını hafifletmek” için aylık 30 milyon dolar tahsis edeceğini duyurdu.
Bu ölçü, yaklaşık 50 bin Gazzeli memurun maaşlarının bir kısmının ödenmesine, jeneratörleri besleyecek yakıtın satın alınmasına ve en fakir ailelere 100 dolar yardım çeki verilmesine imkan sağladı.
Katar’daki Northwestern Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Profesörü Khaled el-Hroub, BBC’ye fonların ABD ve İsrail ile koordineli olarak aktarıldığını söyledi:
“Gazze de dahil olmak üzere Filistin topraklarına aktarılan dolarlar muhtemelen dünyada en yakından takip edilen dolarlar. ABD bâtın servisleri, İsrailliler, Ürdünlüler ve Mısırlılar bu akışı çok yakından takip ediyor, zira bu ölçünün bir kısmı bankalar aracılığıyla geliyor.”
Hamas üzerine pek çok yapıtın muharriri olan Filistinli uzman el-Hroub şöyle diyor:
“Bu para Doha’dan İsrail’e aktarılıyor ve Katar elçiliği mensuplar tarafından, kuzeydeki Erez geçiş noktası üzerinden nakit olarak Gazze’ye giriyor. Daha sonra postaneler ve süpermarketler aracılığıyla direkt yetkililere ve fakir ailelere dağıtılıyor.”
Bazı uzmanlar, bu yardım parasının bir kısmının Hamas’ın silahlı kanadının eline geçtiği konusunda emin. Lakin Hamas bu iddiayı her vakit inkâr etti.
Filistinli uzman el-Hroub da yardım parasının askeri emeller için kullanıldığının hiçbir delili olmadığını söylüyor.
“Hamas’ın ana ekonomik sorunu siyasi yapısını ya da silahlı kanadını finanse etmek değil. Bu işin neredeyse en kolay kısmı. Örgüt için en sıkıntı şey, Gazze’de insani sorun içindeki milyonlarca Filistinliye gerekli mali dayanağı verebilmek. Hamas da bu baskıyı hissediyor.”
Filistinli uzman, Katar parası ve memleketler arası yardımların “bir ağrı kesici fonksiyonu gördüğünü, sorunun kökenini değil semptomlarını tedavi ettiğini” savunuyor.
BM yardımları
Kısa ismi UNRWA olan Birleşmiş Milletler Ortadoğu’daki Filistinli Mülteciler Ajansı Gazze’deki birincil insani yardım kuruluşu pozisyonunda bulunuyor.
BBC’ye konuşan bir UNRWA sözcüsü, kendi yardımlarının, evvelden güvenlik denetiminden geçirilmiş kendi grupları tarafından dağıtıldığını savundu.
BM ajansı ayrıyeten bağımsız bir kuruluş tarafından yıllık olarak kontrolden de geçiriliyor.
BBC’ye konuşan sözcü, “Yüklenicilere, tedarikçilere ve işçiye yapılan tüm ödemeler, Terörle Gayret Finansmanı incelemesine tabi bir bankacılık kuruluşu aracılığıyla gerçekleşiyor” dedi.
İran faktörü
Hamas, Direniş Ekseni olarak tanımlanan bir ittifakın kesimi. Bu birliktelik içinde İran’ın yanında Suriye ve Lübnanlı İslamcı küme Hizbullah da var.
Bu ittifakın temel ortak noktası İsrail ve Amerikan aykırılığı.
Düşünce kuruluşu Chatham House’tan Orta Doğu uzmanı Sanam Vakil, yakın vakitte yayımladığı makalede, İsrail’in bölgedeki nüfuzunu denetim altına almak için Tahran’ın bölgede bir müttefikler ağı oluşturduğunu ve bu müttefiklerine “finansman, eğitim ve “silah konusunda yardımcı olduğunu kaydediyor.
Vakil’e nazaran İran, 1990’lardan bu yana giderek artan halde Hamas ve başka Filistinli direniş kümelerine takviye veriyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı’na nazaran Tahran idaresi; Hamas’a, İslami Cihad’a ve Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’ne her yıl 100 milyon dolar veriyor.
Washington’daki Yakın Doğu Siyasetleri isimli fikir kuruluşundan Matthew Levitt, Hamas’ın, Suriye iç savaşı sırasında Beşar Esad’ı desteklemeyi reddetmesiyle, İran ile başka düşmesine rağmen, Tahran’ın silahlı kuvvetleri desteklemeyi sürdürdüğünü kaydediyor.
Filistinli uzman el-Hroub’a nazaran Hamas’ın İran’dan ne kadar para aldığı muhakkak değil, lakin örgüte buradan bir kaynak geldiği kesin.
Hamas’ın siyasi başkanı İsmail Haniye, 2022’de Al Jazeera’ye verdiği bir röportajda İran’ın ana bağışçıları olduğunu kabul etti ve füze sistemlerinin geliştirilmesine 70 milyon dolar katkıda bulunduğunu söyledi.
BBC, Tahran’ın Hamas’ı finanse ettiği argümanına ait İran Dışişleri Bakanlığı’na yaptığı müracaata rastgele bir karşılık alamadı.
Vergiler
Gazze’de tütün üzere pek çok esere çok ağır vergiler uygulanıyor ve bu da halk ortasında pek güzel karşılanmıyor
Gazze’yi yöneten otorite olarak Hamas, Mısır’a açılan tünellerden sokulanlar da dahil olmak üzere ithalattan ve bölgedeki başka ticari faaliyetlerden vergi topluyor. Fakat toplanan paranın ölçüsü muhakkak değil.
BBC’nin Gazze muhabiri Rushdi Abualouf’a 2016’da açıklama yapan Gazze Maliye Bakanlığı, yıllık 15 milyon dolar vergi geliri elde edildiğini ileri sürmüştü. Lakin Matthew Levitt üzere uzmanlar bu gelirin 300-450 milyon dolar ortasında değiştiğini savunuyor.
Açık olan şu ki, BM bilgilerine nazaran yüzde 45’lik işsizlik oranına ve savaştan evvel bile nüfusunun yüzde 80’inin insani yardıma gereksinim duyduğu Gazze’de halk epeyce yüksek seviyelerde vergi yüküyle karşı karşıyaydı.
El-Hroub, “Gazze ve Batı Şeria, gelir seviyeleri çok farklı olmasına karşın birebir bürokratik yapı tarafından yönetiliyor” diyor.
Northwestern Üniversitesi’nde eğitim veren profesöre nazaran, vergi yükündeki artışa, Hamas’ın “ablukaların tesirini azaltmak için” sigara, kot pantolon, araç ithalatı yahut kimi besin eserlerine ek vergi getirmesi de tesir ediyor.
Levitt’e nazaran ise, her şey için giderek daha fazla vergi talep edilmesi durumunu mafyavari bir uygulama olarak tanımlıyor.
Artan vergiler ve tarifeler Gazze halkı ortasında huzursuzluğa ve hatta ithalatçılar ortasında Hamas tarafından bastırılan birtakım protestolara yol açtı.
Google YouTube içeriğine müsaade veriyor musunuz?
ABD’de Hazine Bakanlığı’na bağlı Yabancı Varlıkların Denetimi Ofisi’ne (OFAC) nazaran Hamas’ın büyüklüğü 500 milyon dolar olarak kestirim edilen milletlerarası bir yatırım ofisi bulunuyor.
OFAC’a nazaran, bu yapının, Sudan, Türkiye, Suudi Arabistan, Cezayir ve Birleşik Arap Emirlikleri üzere ülkelerde şirketleri var.
OFAC, Hamas’ın üst seviye önderlerinin bu ağı denetim ettiğini düşünüyor.
OFAC geçen yıl, Hamas’ın “fonlarını gizlemek ve aklamak için kullandığı” şirketlerin, aracıların bir listesini yayımladı.
Washington, Hamas’ı terör örgütü olarak görüyor ve onlarla iş yapan kişi ile kurumları yaptırım kapsamına alıyor.
ABD’nin listeye aldığı şirketler ortasında Sudan’da bir madencilik holdingi, bir Türk emlak şirketi ve bir Suudi inşaat şirketi de yer alıyor.
Geçtiğimiz ay OFAC, Tahran’daki Hamas temsilcisini ve İran İhtilal Muhafızları üyelerini de kapsayan ikinci çeşit yaptırımları duyurdu.
Kripto para ünitesi ve bağışlar
Filistinli akademisyen el-Hroub, Hamas’ın, Filistin topraklarından, Arap ülkelerinden ve bölge dışındaki sempatizanlarından gelen bağışlarla da finanse edildiğini söylüyor.
Hamas hakkında iki kitabı olan el-Hroub, Hamas’ın zekat ismi altında topladığı yardımları, silahlı kanadını finanse etmek için kullanacağını duyurmadığını söylüyor. Örgütün, okullar, hastaneler ve siyasi kampanya için para topladığını duyurduğunu kaydediyor.
2019 yılından bu yana bu bağışların bir kısmı kripto para üniteleri aracılığıyla yapılıyor.
Blockchain teknolojisi üzerine uzmanlaşan RM Labs şirketinin kurucusu Ari Redbord, Hamas’ın, bağışların kripto para cinsinden yapılması noktasında birincilerden biri olduğunu söylüyor.
Redbord, örgütün birinci olarak Bitcoin kullandığını, 2022’den beri de dijital para ünitesi Tron’u kullanmaya başladığını aktarıyor.
Redbord, kripto para ünitelerinin süratli hareket kabiliyetlerinin, bu teknolojiyi “yasal yahut yasa dışı aktörler için çok çekici” hale getirdiğini savunuyor.
Bununla birlikte, bu teknoloji giderek daha ileri yollarla izlemeye alınabiliyor. Bu da İsrail ve ABD’nin kripto para trafiğini takip etmesine imkan sağlıyor.
TRM Labs’a nazaran, ABD Adalet Bakanlığı, 2020 yılında Telegram ve birtakım internet siteleri üzerinden bağış toplayan Hamas’la bağlı 150 kripto para ünitesi adresine el koydu.
Redbord İsrail’in de benzeri biçimde yüzlerce adresteki kripto varlığa el koyduğunu ve Hamas’ın bu operasyonlar nedeniyle kripto para ünitesiyle bağış toplamaktan vazgeçme kararı aldığını aktarıyor.
Her ne kadar bağışçıları en fazla artıran devirler, tarihi olarak İsrail Hamas tansiyonunun yükseldiği devirler olarak dikkat çekse de, 7 Ekim’den sonra kayda bedel bir artış gözlenmedi.
Ari Redbord, “Kripto para üniteleri terör finansmanı bulmacasının çok küçük bir parçası” diyor.
Bir yanıt bırakın