Hamas’ın Ekim ayında İsrail’in güneyine düzenlediği akından evvel bile Batı Şeria’da yeni bir ayaklanmanın yaklaşıp yaklaşmadığı konusunda spekülasyonlar vardı.
Aşırı sağcı İsrail hükümetinin cesaretlendirdiği İsrail ordusunun sık sık yaptığı baskınlar, bunları takip eden Filistinlilerin hücumları ve yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik şiddeti, oradaki Filistinliler üzerindeki baskıyı aslında artırmıştı.
Gazze’deki savaştan bu yana, bu baskılar daha da arttı: İsrail’in Batı Şeria’daki kentlere yaptığı baskınlar daha sık hale geldi ve daha fazla güç kullanılır oldu ve İsrail’in Batı Şeria’daki kamu vazifelilerinin maaşları için kullanılan vergi gelirlerini kesmesi ve Filistinli emekçilerin İsrail’e girişini yasaklamasının akabinde pek çok aile ekonomik açıdan problem çekiyor.
Gazze’de yaklaşık 20.000 Filistinlinin öldürülmesi nedeniyle öfke var ve Hamas’a verilen dayanak artıyor.
Ancak tüm bunlara karşın Hamas’ın son birkaç aydır Batı Şeria’ya yönelik ayaklanma davetleri gerçeğe dönüşmedi.
Genel ruh hali
Gazze’deki savaşın başlamasından bu yana Hamas’a ve daha genel olarak silahlı direnişe verilen dayanak süratle arttı.
Ramallah’taki Siyaset ve Anket Araştırmaları Merkezi tarafından yapılan bir kamuoyu yoklaması, Batı Şeria’da Hamas’a verilen dayanağın üç kattan fazla arttığını ortaya koydu. Öte yandan Batı Şeria’nın iktidar partisi El Fetih’e verilen takviye kıymetli ölçüde azaldı.
Ankete katılanların yüzde 90’ından fazlası Filistin Devlet Lideri Mahmud Abbas’ın istifa etmesi gerektiğini düşünüyor.
Ancak görünen o ki silahlı direnişe verilen dayanak ve siyasete dair hayal kırıklığı alanda aksiyona dönüşmüyor.
Savaşın başlangıcından bu yana Batı Şeria kentlerinde haftalık şovlar yapılıyor. Orada hem İsrail’e hem de Filistin Yönetimi’ne karşı sloganlar atılıyor.
Ancak bu toplanmalar çoklukla, 2000’li yılların başındaki son Filistin ayaklanmasında olduğu üzere, denetim noktalarında değil, İsrail askerleriyle çatışma riskinin çok daha az olduğu kent merkezlerinde yapılıyor.
Ve bu haftalık şovlara katılanların sayısı evvelki tansiyon anlarına nazaran daha az.
El Fetih’ten siyaset bilimci ve gençlik önderi Raed Debiy, “Hamas şov davetinde bulunduğunda beşerler gelmekten çekiniyor zira İsrail’in reaksiyonu nedeniyle güvenliğe dair ödenmesi gereken bir bedel oluşuyor” dedi.
Ancak El Fetih onları çağırdığında da gelmediklerini söylüyor ve ekliyor: “Çünkü beşerler siyasi partilerden umudunu kaybetmiş durumda.”
Hamas
İsrail ordusunun Batı Şeria’daki hareketleri sertleştikçe ve Filistin güvenlik güçleri daha tesirli hale geldikçe, birçok kişi militan bir kümenin faal üyesi olmanın kendilerini tutuklanma yahut öldürülme maksadı haline getirebileceğinden korkuyor.
BM’ye nazaran, Hamas’ın 7 Ekim’de İsrail’e düzenlediği taarruzdan bu yana Batı Şeria’da İsrail güçleri tarafından 70’i çocuk olmak üzere 270’den fazla kişi öldürüldü. Bu, bu yıl öldürülenlerin toplam sayısının yarısından fazlası.
Aynı periyotta, üçü asker olmak üzere dört İsrailli, Filistinliler tarafından öldürüldü.
Cenin Mülteci Kampı’ndaki silahlı Filistinlileri tutuklamak için bu hafta düzenlenen ve birkaç gün süren operasyonda, sık sık silah sesleri duyuldu, roket hücumları ve hava hücum gerçekleşti.
Yüzlerce kişi gözaltına alındı, bu şahıslardan 60’ı daha ayrıntılı sorgulanmak üzere güvenlik ünitelerine teslim edildi.
İsrail ordusu tıpkı vakitte silahlı kümelerin kullandığı altyapıyı da yok etmeye çalışıyor.
Bu sefer kampta bir düzineden fazla yeraltı tüneli, patlayıcı imali için tesisler ve İsrail güçlerini izlemek için “gözlem denetim odaları” bulduğunu sav etti.
Bu hafta gözaltına alınan ve sorgulandıktan sonra hür bırakılanlar ortasında yer alan, kamptan genç bir adam, insanların Hamas’ın ayaklanma davetine kulak asmamasının nedeninin, kümenin Batı Şeria’ya İsrail ordusuyla savaşmak için kâfi ekipman sağlamaması olduğunu söyledi.
Ramallah’taki Filistin Siyaset ve Anket Araştırmaları Merkezi Lideri Khalil Shikaki, “Batı Şeria’daki Hamas son on yılda kendisini organize etme konusunda güzel bir iş çıkarmadı” dedi.
“İsrailliler pek çok üyesini tutukluyor. Hamas şu anda Batı Şeria’da sürdürülebilir bir şiddet patlamasını harekete geçirmekte ve örgütlemekte yetersiz.”
Ancak buradaki evvelki ayaklanmalar Hamas’a dayanmıyordu. 2000 yılında başlayan İkinci İntifada (ayaklanma), Batı Şeria’nın iktidar partisi El Fetih’in üyeleri tarafından yönetildi.
El Fetih’in rolü
El Fetih’in şu anki önderi Filistin Devlet Lideri Mahmud Abbas’ın, selefi Yaser Arafat’a nazaran büyük bir konum değişikliği yaparak, İsrail’e karşı şiddetin tırmanmasını önlemeye çalıştığı görülüyor.
Abbas’ın güvenlik servisleri, silahlı kümelerin üyelerini tutuklatmak için İsrail’le işbirliği yapıyor; bu da Filistinlilerin birçok tarafından eleştiriliyor.
El Fetih Merkez Komitesi üyesi Sabri Saidam, partinin tavrının bölge halkının kanılarıyla çeliştiğini yahut Filistin İdaresi’nin (PA) bir biçimde arbededen kaçındığını reddediyor.
“Fetih’in denetimi elinde tuttuğunu ve sükuneti koruduğunu söylemek, güya sükuneti güçlü bir halde dayattığımızı ima etmek gibi” dedi. “Kimse kimseye bir şey dayatmıyor.”
“Batı Şeria’daki beşerler, Netanyahu’nun, siyasi eğilimleri ne olursa olsun Filistin halkına karşı her gece ısrarlı akınlar düzenleyerek yem attığını biliyor; zira Filistinlileri, durumu tırmandırmak için bir mazeret olarak kullanacağı çatışmacı bir ruh haline yanlışsız kışkırtmak istiyor.”
ABD, savaş sona erdiğinde Gazze’yi Filistin İdaresi’nin yönetmesine müsaade vermesi için İsrail’e baskı yapıyor. İsrail şu ana kadar buna olumlu bakmadığını söyledi.
Ancak 2006’dan bu yana birinci sefer birleşik bir Filistin bloğunu yönetme talihi, El Fetih yüklü Filistin İdaresi için kimliğini kanıtlaması ve Batı Şeria’daki durumun denetimden çıkmasını engellemesi için bir öteki teşvik.
Partinin gençlik başkanı Raed Debiy, “El Fetih’in intifada istemediği çok açık” dedi. “Hâlâ statükoyu muhafazaya çok istekliler. Lakin El Fetih’in tabanı sonsuza kadar denetim edilemeyecek. Günlük suikastlar, günlük işgaller, yerleşimcilerin günlük ihlalleri karşısında nasıl sessiz kalabilirsiniz; bu muhakkak patlamaya yol açacaktır.”
Olası kıvılcımlar
2000 yılında, İkinci İntifada’nın kıvılcımı, periyodun İsrail Başbakanı Ariel Şaron’un Kudüs’teki, Müslümanlar tarafından El Aksa yerleşkesi olarak bilinen ve Museviler tarafından da Tapınak Zirvesi olarak bilinen tartışmalı kutsal yere yaptığı ziyaretti.
Şaron’un ziyareti, Filistinlilerin Oslo barış sürecinin başarısızlığından duyduğu öfkenin alevlendiği bir periyotta gerçekleşti ve Dr. Shikaki, ayaklanmanın başlaması için bunun El Fetih’in genç üyeleri tarafından ”istismar edildiğini” söylüyor.
Bunun üzere küçük bir olay hâlâ değerli bir şeyi tetikleyebilir, fakat durum 2000’den bu yana değişti.
Şimdi, İsrail hükümetindeki çok sağcı bakanlar yerleşkeyi ziyaret ediyor ve büyük bir reaksiyona yol açmadan, en azından Batı Şeria’da, İsrail’in yerleşkeyi denetim ettiği istikametinde kışkırtıcı argümanlarda bulunuyorlar.
Üst seviye El Fetih başkanı Sabri Saidam, “Amerikan idaresine baskının katiyen bir çeşit reaksiyona yol açacağını tekraren söyledik” dedi. “Fakat kimse reaksiyonun Gazze’den geleceğini iddia etmiyordu.”
Batı Şeria’nın buradan nereye gideceği kısmen Gazze’deki savaşın akabinde ne olacağına bağlı.
Bu geçiş, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun muhalefet ettiği, (muhtemelen gelecekteki bir Filistin devleti üzerine müzakerelerin kapısını açacak) birleşik bir Filistin liderliği umuduyla, Batı Şeria için istikrarsız bir devir olacak üzere görünüyor.
Saldırılardan sonra İsrail’in getirdiği kısıtlamaların kaldırılması (örneğin Filistinlilerle yerleşimcilerin geçebileceği birtakım yolların ayrılması) sürtüşmenin artmasına neden olabilir.
Ancak yirmi yıl evvel görülen tipten bir ayaklanma, muhtemelen Batı Şeria’nın ana siyasi hareketinin siyasetinde ve hatta tahminen de başkanında bir değişikliği gerektirecektir.
Dr. Shikaki bana “Görünüşe nazaran El Fetih bir ayaklanmanın gerçekleşmesi açısından kritik ehemmiyete sahip” dedi. “Ve El Fetih ve güvenlik güçleri bu türlü bir intifadanın hazırlanmasına direkt dahil olmadığı sürece, bu türlü bir intifadanın ortaya çıktığını görmemiz pek mümkün görünmüyor” dedi.
“Henüz El Fetih’in ya da güvenlik güçlerinin bir dönüm noktasının eşiğinde olduğunu görmüyorum” diye devam etti. “Ama biz o tarafta ilerliyoruz.”
Diğerleri ise Filistin siyasetinin barış, bir devlet ya da yalnızca daha uygun bir ömür sağlayacağı konusunda inançlarının azaldığına dikkat çekiyor.
Raed Debiy bana “Siyasi gündemde bir şey olsaydı işler sakinleşebilirdi” dedi. “Fakat bu sağcı (İsrail) hükümetiyle (müzakere) masasında gerçekçi bir şey olup olmadığından emin değilim; hasebiyle muhtemel gördüğüm tek senaryo patlama. Bu yalnızca vakit sıkıntısı.”
Bir yanıt bırakın